Dna moczanowa

Dna moczanowa (artretyzm, skaza moczanowa) - przewlekła choroba związana z zaburzeniem metabolizmu kwasu moczowego.

Dna moczanowa (diathesis urica, skaza moczanowa) jest chorobą dotyczącą całego organizmu, której przyczyną jest zbyt wysokie stężenie kwasu moczowego we krwi (tzw. hiperurykemia), spowodowane zaburzeniami przemiany materii.

Nadmierne stężenie kwasu moczowego sprzyja wytrącaniu się kryształków moczanu sodu w płynie stawowym oraz innych tkankach i narządach. Odkładaniu się kryształków towarzyszą reakcje zapalne powodujące bardzo dokuczliwe objawy.

Tak jak cukrzyca charakteryzuje się wysokim stężeniem cukru we krwi (hiperglikemia), tak cechą charakterystyczną dny moczanowej jest obecność wysokiego stężenia kwasu moczowego we krwi (hiperurykemia).

Puryny, kwas moczowy oraz istota choroby
Kwas moczowy jest końcowym produktem przemian związków purynowych. Związki purynowe w organizmie obecne stają się na dwa sposoby:

• po pierwsze wchodzą w skład jąder komórkowych roślin oraz zwierząt i trafiają do nas przez przewód pokarmowy wraz z pożywieniem (puryny egzogenne),
• po drugie powstają w wyniku rozpadu komórek własnych organizmu (puryny endogenne).

Kwas moczowy wydalany jest z ustroju głównie przez nerki (75%). Pozostałe 25% wydalane jest ze stolcem przez przewód pokarmowy. By zrozumieć, co jest istotą dny moczanowej, musisz zrozumieć, że... rozpuszczalność kwasu moczowego we krwi jest ograniczona.

Co z tego wynika? Zobrazuję Ci powyższe stwierdzenie, posługując się prostą analogią do rozpuszczalności cukru w szklance herbaty. Chcę, by utkwiło to w Twojej pamięci.
Gdy posłodzisz szklankę herbaty jedną, dwiema, trzema łyżeczkami cukru, białe kryształki będą rozpuszczać się i „znikać” w herbacie. Natomiast jeśli w tej samej szklance herbaty zechcesz rozpuścić dodatkowo 20 łyżeczek cukru, wnet okaże się, że nie jest to możliwe. W końcu, po dodaniu jednej z kolejnych łyżeczek cukru przestanie się on rozpuszczać i zacznie zwyczajnie osiadać na dnie.

Analogicznie jak cukier w szklance herbaty rozpuszcza się kwas moczowy w tkankach Twojego organizmu. W sytuacji, gdy przedobrzysz z dostawą puryn, kwas moczowy zacznie wytrącać się i osiadać jak cukier na dnie herbaty.
Logiczne, nieprawdaż?

Hiperurykemia
Hiperurykemia jest to stan, w którym stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi wynosi ponad 7 mg/dl. Stężenie kwasu moczowego bada się pobierając krew z żyły, tak samo jak np. morfologię czy OB.

hiper = zbyt dużo, uryk = kwas moczowy, emia = we krwi

Istnieje ponadto pojęcie górnej granicy prawidłowego stężenia kwasu moczowego i wynosi ona odpowiednio:

• 5,2 mg/dl u mężczyzn,
• 4,0 mg/dl u kobiet przed menopauzą,
• 4,7 mg/dl u kobiet po menopauzie.

Wartości stężenia kwasu moczowego wyższe od podanych, uważa się za nieprawidłowe i zawsze trzeba skonsultować je z lekarzem.

Jakie są przyczyny dny moczanowej?
Przyczyn zwykle jest kilka, ale najczęstsze są dwie:

1. obciążenie dziedziczne, tj. geny sprzyjające zachorowaniu na dnę moczanową,
2. niewłaściwy styl życia.

Dna pierwotna spowodowana poważnymi, genetycznymi wadami enzymów, postępująca niezależnie od modyfikacji stylu życia jest naprawdę rzadka (<1%) i wielce prawdopodobne, że Ciebie zwyczajnie nie dotyczy.
Dużo częściej mamy do czynienia z sytuacją, gdy u osoby istnieje jedynie pewnego rodzaju predyspozycja genetyczna do wystąpienia dny (w 99% związane jest to z upośledzonym wydzielaniem kwasu moczowego do światła cewek nerkowych) i prawdopodobnie właśnie tak jest w Twoim przypadku.
W tej drugiej sytuacji, decydującą rolę odgrywa odpowiedni styl życia, a on zależy bezpośrednio od Ciebie i Twoich starań. Zapoznaj się z Dodatkiem 1 na końcu tego poradnika.

Objawy i przebieg choroby
Dna moczanowa daje znać o sobie najczęściej dopiero podczas pierwszego, ostrego napadu bólu. Wcale to nie znaczy, że w organizmie przed napadem bólu zupełnie nic się nie dzieje, bo... faza bezobjawowej hiperurykemii (we krwi podwyższone stężenie kwasu moczowego i jednocześnie brak objawów choroby) może trwać już od dzieciństwa, pojawiać się dopiero w okresie dojrzewania lub później.

Jak wygląda klasyczny napad dny?
Ostry napad dny charakteryzuje się wystąpieniem bardzo silnego bólu i obrzęku zapalnego nad zajętym stawem. Napad pojawia się z reguły w nocy lub wczesnym rankiem.
Ostry stan zapalny dotyczy najczęściej (szczególnie u mężczyzn) pierwszego stawu śródstopno-paliczkowego palucha (łac. podagra, z gr. pous agra = stopa w sidłach).
U kobiet często zajęte są stawy palców rąk (chiragra). Rzadziej mogą być zajęte inne stawy np. kolanowy (gonagra), barkowy (omagra), stawy kręgosłupa (rachidagra).
Zajęty staw ma wszystkie cechy ostrego stanu zapalnego:

• tumor - obrzmienie,
• rubor - zaczerwienienie,
• calor - rozgrzanie,
• dolor - ból,
• functio laesa - upośledzenie czynności.

Podczas napadu dny w okolicy stawu widoczny jest rumień, skóra jest napięta, błyszcząca, szybko dochodzi do złuszczania się naskórka. W tkance podskórnej stwierdza się obrzęk, a w obrębie dużych stawów objawy zwiększonej ilości płynu. Stawy są bardzo bolesne, co uniemożliwia ruch (functio laesa).

Jak długo trwa napad?
Bez leczenia stan zapalny może się utrzymywać od kilku dni do kilku tygodni, po czym wygasa samoistnie. Leczony napad dny moczanowej zwykle trwa kilka dni.

W jakich okolicznościach dochodzi do wystąpienia napadu?
Najczęstszymi czynnikami wyzwalającymi napad dny są:

• spożycie alkoholu i/lub dużej ilości pokarmów zawierających puryny, a zwłaszcza mięsa (np. na grillu z piwem i kiełbaskami),
• duży wysiłek fizyczny,
• uraz lub zabieg operacyjny,
• zakażenie,
• przyjęcie leków np. diuretyków tiazydowych (leków moczopędnych, obniżających ciśnienie tętnicze).

Pod wpływem czynników zwiększających stężenie kwasu moczowego dochodzi do wytrącania się kryształków moczanu sodowego. Kryształki te są twarde i ostre jak małe nożyki. Ich obecność w stawie powoduje ból oraz niszczenie komórek i tkanek. Zarówno ból jak i niszczenie nasilają się szczególnie podczas wykonywania ruchów w zajętym stawie.
Wytrącanie kryształków nasila się ponadto, gdy:

• zmniejsza się temperatura ciała,
• nasila się wilgotność powietrza,
• zmniejsza się stężenie proteoglikanów (kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny) w płynie stawowym.

Nie zawsze jest tak, że podczas napadu dny stężenie kwasu moczowego jest wysokie. Powyższe fakty tłumaczą występowanie napadów dny u chorych z prawidłową urykemią (prawidłowym stężeniem kwasu moczowego we krwi).

Co się dzieje po napadzie?
Gdy napad się wyciszy, dna przechodzi w okres międzynapadowy. Okresy międzynapadowe mogą trwać od kilku tygodni do wielu miesięcy lub dłużej.
Hiperurykemia sprzyja powstawaniu zmian zapalnych w nerkach. W okresie między napadami dny często dochodzi do powstawania kamieni w drogach moczowych i napadów kolki nerkowej. Kamienie moczanowe nie dają cieni (nie są widoczne) w obrazie radiologicznym i usposabiają do zakażeń dróg moczowych! U około 30% chorych na dnę obserwuje się białkomocz (nieprawidłowe wydalanie białka z moczem). Jeśli podejrzewasz u siebie napad kolki nerkowej i/lub zaobserwowałeś, że mocz pieni się, ma zmieniony charakter, jest inny niż zwykle, koniecznie skontaktuj się z lekarzem!

Czy okresy międzynapadowe trwają w nieskończoność?
Po kilkuletnim trwaniu choroby dochodzi do zapalenia obejmującego wiele stawów, powstawania guzków dnawych i niewydolności nerek. Dna przechodzi w fazę przewlekłą. Gdy w podatnej tkance utworzy się skupisko kryształków, organizm broni się przed nimi i reaguje otaczając je torebką. Na skutek tej reakcji powstaje mała, dość twarda torbielka czyli guzek dnawy (tophi).
Guzki dnawe mogą dotyczyć części miękkich i mogą być zlokalizowane np. na małżowinie usznej, paluchu, pięcie czy łokciu. Mogą także występować jako guzki kostne (wtedy zwykle ujawnia się je poprzez zrobienie zdjęcia rtg).
Pojawiająca się w trakcie napadu dny dysfunkcja stawu ustępuje, gdy napad przeminie. W sytuacji, gdy kryształki moczanu sodu znajdują się długo w danym stawie, niszczą jego strukturę, doprowadzają do zniekształcenia, usztywnienia i jednocześnie mogą przyczyniać się do złamania.
Zmiany nerkowe często wikłane są zakażeniami bakteryjnymi i mogą objawiać się jako zatrzymanie moczu albo kolka nerkowa. Dodatkowo sprzyjają powstawaniu nadciśnienia tętniczego, które często współistnieje u chorych na dnę.

W poradniku znajdziesz również przepisy kulinarne - gotowe przepisy na proste, smaczne i zdrowe posiłki.

Ale to nie wszystko! Otrzymujesz także sześć dodatków ściśle związanych z tematyką dny moczanowej.
Dodatek 1. Raport Lalonda
Dodatek 2. Konto zdrowia
Dodatek 3. Wpływ wybranych leków na stężenie kwasu moczowego
Dodatek 4. Recepta na wysiłek - zalecenie FITT
Dodatek 5. Praktyczna ściąga dietetyczna
Dodatek 6. Orientacyjna zawartość kwasu moczowego w jednej porcji danego produktu.